"Derivatives” Meaning in Odia
ଡେରିଭେଟିଭ୍ (Derivatives) ହେଉଛି ଏକ ଆର୍ଥିକ ଉତ୍ପାଦ ଯାହାର ମୂଲ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଏକ ମୌଳିକ ସମ୍ପତ୍ତି (underlying asset) ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଏହି ମୌଳିକ ସମ୍ପତ୍ତି ଷ୍ଟକ୍, ବଣ୍ଡ, କମୋଡିଟି, କରେନ୍ସି, ସୁଧ ହାର କିମ୍ବା ବଜାର ସୂଚକାଙ୍କ (market index) ହୋଇପାରେ। ସାଧାରଣ ଭାଷାରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ଡେରିଭେଟିଭ୍ ଏକ ଚୁକ୍ତି ଯାହାର ମୂଲ୍ୟ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜିନିଷର ମୂଲ୍ୟରୁ ଆସିଥାଏ।
ଆମେ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ସିଧାସଳଖ ଡେରିଭେଟିଭ୍ ବ୍ୟବହାର ନ କରିପାରୁ, କିନ୍ତୁ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଚାଷୀମାନେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଧାନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଫସଲର ମୂଲ୍ୟ କଣ ରହିବ, ତାହା ଜାଣିବା ପାଇଁ ଫ୍ୟୁଚର୍ସ (futures) ଚୁକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରିପାରନ୍ତି। ସେହିପରି, ଏକ କମ୍ପାନୀ ଯଦି ଆମେରିକୀୟ ଡଲାରରେ କାରବାର କରୁଥାଏ, ତେବେ ବିଦେଶୀ ମୁଦ୍ରାର ମୂଲ୍ୟରେ ହେଉଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ପାଇଁ ଡେରିଭେଟିଭ୍ ଉତ୍ପାଦ ବ୍ୟବହାର କରିପାରେ। ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ବିପଦ (risk) ହ୍ରାସ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
ମୌଳିକ ଧାରଣା ଓ ବ୍ୟବହାର
ଡେରିଭେଟିଭ୍ର ମୂଲ୍ୟ ଏହାର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ସମ୍ପତ୍ତି (underlying asset) ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ। ଏହାକୁ ଏକ ପ୍ରକାର ବୀମା ଭଳି ଭାବିପାରିବା, ଯାହା ଭବିଷ୍ୟତରେ ମୂଲ୍ୟର ଅସ୍ଥିରତା (volatility) ଠାରୁ ରକ୍ଷା କରେ। ଡେରିଭେଟିଭ୍ର ମୂଲ୍ୟ ବଢିବା କିମ୍ବା କମିବା ମୌଳିକ ସମ୍ପତ୍ତିର ମୂଲ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଏହା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ହୋଇଥାଏ, ଯେପରିକି ଫ୍ୟୁଚର୍ସ (futures), ଅପ୍ସନ୍ (options), ଫରୱାର୍ଡ (forwards) ଏବଂ ସ୍ୱାପ୍ (swaps)। ଏଗୁଡିକ ବିଭିନ୍ନ ବଜାରରେ, ଯେପରିକି ଷ୍ଟକ୍ ମାର୍କେଟ୍ (stock market) ଓ କମୋଡିଟି ମାର୍କେଟ୍ (commodity market) ରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
ଉଦାହରଣ
ଜଣେ ଚାଷୀ ୬ ମାସ ପରେ ଧାନ ବିକିବା ପାଇଁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମୂଲ୍ୟରେ ଚୁକ୍ତି କରିପାରେ। ଏଠାରେ ଧାନ ହେଉଛି ମୌଳିକ ସମ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ଏହି ଚୁକ୍ତି ହେଉଛି ଡେରିଭେଟିଭ୍। ଯଦି ୬ ମାସ ପରେ ଧାନର ମୂଲ୍ୟ କମିଯାଏ, ତଥାପି ଚାଷୀ ପୂର୍ବରୁ ସ୍ଥିର ହୋଇଥିବା ମୂଲ୍ୟ ପାଇବ। ସେହିପରି, ଏକ କମ୍ପାନୀ ଯାହାର ବିଦେଶୀ ମୁଦ୍ରାରେ ଥିବା ଋଣ (debt) ରହିଛି, ସେ ମୁଦ୍ରା ବିନିମୟ ହାର (exchange rate) ରେ ଆସୁଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନରୁ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଡେରିଭେଟିଭ୍ ବ୍ୟବହାର କରିପାରେ।
ସାଧାରଣ ବ୍ୟବହାରର ପ୍ରସଙ୍ଗ
ଡେରିଭେଟିଭ୍ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇଟି କାରଣ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ: ବିପଦ ପରିଚାଳନା (risk management) ଏବଂ ଅନୁମାନ (speculation)। ବିପଦ ପରିଚାଳନାରେ, ଏହା ମୂଲ୍ୟର ଅସ୍ଥିରତା ବିରୁଦ୍ଧରେ ଏକ ସୁରକ୍ଷା କବଚ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଅନୁମାନରେ, ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ମୌଳିକ ସମ୍ପତ୍ତିର ମୂଲ୍ୟ ବଢିବ କି କମିବ ତାହା ଉପରେ ବାଜି ଲଗାଇ ଲାଭ କିମ୍ବା କ୍ଷତି କରିଥାନ୍ତି। ଏହା ବ୍ୟବସାୟ ଏବଂ ବିତ୍ତୀୟ ବଜାରରେ (financial markets) ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରେ।
FAQ SECTION
ଡେରିଭେଟିଭ୍ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ?
ଡେରିଭେଟିଭ୍ ହେଉଛି ଏକ ଆର୍ଥିକ ଚୁକ୍ତି ଯାହାର ମୂଲ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଏକ ମୌଳିକ ସମ୍ପତ୍ତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ଯେପରିକି ଷ୍ଟକ୍, କମୋଡିଟି କିମ୍ବା କରେନ୍ସି।
ଡେରିଭେଟିଭ୍ର ଉଦାହରଣ କଣ?
ଫ୍ୟୁଚର୍ସ (futures) ଏବଂ ଅପ୍ସନ୍ (options) ହେଉଛି ଡେରିଭେଟିଭ୍ର ଦୁଇଟି ଲୋକପ୍ରିୟ ଉଦାହରଣ।